Ürtiker (Kurdeşen) Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri
Ürtiker, halk arasında bilinen adıyla kurdeşen, ciltte aniden ortaya çıkan, kaşıntılı, kabarık ve kızarık döküntülerle seyreden bir deri hastalığıdır. Bu döküntüler genellikle birkaç saat içinde kendiliğinden kaybolur, ancak vücudun başka bir bölgesinde yeniden belirebilir. Bu özelliği, ürtikeri benzer döküntü hastalıklarından ayıran en belirgin farktır.
- Zaman zaman dudak, göz kapağı ya da boğaz bölgesinde şişlik şeklinde görülen anjiyoödemde ürtikere eşlik edebilir.
- Ürtiker her yaşta görülebilen yaygın bir rahatsızlıktır ve toplumun yaklaşık %15-20’si yaşamı boyunca en az bir kez ürtiker atağı geçirir.
Ürtiker Türleri: Akut ve Kronik Ürtiker
Ürtiker, ortaya çıkış süresine ve seyrine göre iki ana grupta incelenir:
- Akut Ürtiker:Döküntüler 6 haftadan kısa sürer ve genellikle enfeksiyon, gıda veya ilaç gibi bir tetikleyiciye bağlı olarak gelişir. Çoğu vakada tedaviyle birlikte kısa sürede düzelir.
- Kronik Ürtiker:Döküntülerin 6 haftadan uzun sürdüğü ve tekrar ettiği durumlarda kronik ürtiker tanısı konur. Kronik ürtiker, kendi içinde ikiye ayrılır:
- Kronik Spontan Ürtiker:Altta belirgin bir neden saptanamaz. Vakaların %70-90’ında bu tür görülür ve genellikle otoimmün mekanizmalarla ilişkilidir.
- Fiziksel (İndüklenebilir) Ürtiker:Soğuk, sıcak, basınç, terleme, güneş ışığı veya fiziksel temas gibi dış etkenlerle tetiklenir.
Ürtikerin Nedenleri
Ürtikerin nedenleri hastalığın tipine göre değişiklik gösterir. Akut ürtikerde neden genellikle belirlenebilirken, kronik ürtikerde altta yatan sebep çoğu zaman tespit edilemez.
- Akut Ürtikerin Yaygın Nedenleri: Gıdalar (yumurta, süt, deniz ürünleri vb.) , gıda katkı maddeleri ve koruyucular , ilaçlar (aspirin, NSAID, antibiyotikler) , böcek ısırıkları veya sokmaları , enfeksiyonlar ve radyolojik görüntüleme sırasında kullanılan kontrast maddeler.
- Kronik Ürtikerin Olası Nedenleri: Çoğu vakada bağışıklık sistemi hücrelerinin ciltteki mast hücrelerini yanlışlıkla uyararak histamin salınımına neden olduğu otoimmün mekanizmalar rol oynar. Bazen gizli bir enfeksiyon odağı, tiroid hastalıkları veya stres de kronik ürtikeri tetikleyebilir.
Ürtiker Belirtileri Nelerdir?
Ürtikerin en karakteristik belirtisi, ciltte aniden ortaya çıkan kaşıntılı, kızarık, kabarık döküntülerdir. Bu döküntüler:
- Birkaç milimetre ile birkaç santimetre arasında değişen büyüklükte olabilir.
- Vücudun her yerinde çıkabilir ve yer değiştirebilir.
- Genellikle 24 saat içinde kaybolur, ancak farklı bölgelerde tekrar oluşabilir.
- Dudak, göz kapağı veya boğazda şişlik ( anjiyoödem ) eşlik ettiğinde nefes darlığı gelişebilir ve acil müdahale gerekebilir.
Ürtiker Tanısı Nasıl Konur?
Ürtiker tanısı genellikle dermatoloji uzmanı tarafından yapılan klinik muayene ile konur. Lezyonların görünümü, süresi, tetikleyici olasılıkları ve hastanın öyküsü tanı için yol göstericidir. Bazı durumlarda altta yatan nedeni belirlemek amacıyla:
- Kan testleri,
- Alerji testleri,
- Enfeksiyon ve tiroid taramaları yapılabilir.
Ancak kronik ürtikerli hastaların çoğunda net bir sebep saptanamayabilir.
Ürtiker Tedavisi Nasıl Yapılır?
Tedavinin amacı, kaşıntı ve döküntüleri kontrol altına almak ve tetikleyici etkenlerden kaçınmaktır.
- Antihistaminik İlaçlar: Ürtiker tedavisinin temelini oluşturur. Düzenli kullanıldığında hem kaşıntıyı hem de döküntüleri azaltır.
- Kortikosteroid Tedavisi: Şiddetli ataklarda kısa süreli olarak kullanılabilir. Uzun süreli kullanımı önerilmez.
- İleri Tedaviler (Omalizumab): Kronik ürtikerli hastalarda antihistaminik tedaviye yanıt alınamazsa, omalizumab (anti-IgE) gibi biyolojik tedaviler uygulanabilir.
- Tetikleyicilerden Kaçınma: Tespit edilen gıdalar, ilaçlar veya fiziksel faktörler hastadan uzaklaştırılmalıdır.
Ürtiker, genellikle iyi huylu seyreden ancak yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilen bir deri hastalığıdır. Sürekli tekrarlayan veya uzun süredir geçmeyen kaşıntılı döküntüleriniz varsa, mutlaka bir dermatoloji uzmanına başvurmanız gerekir.
